Học ngay hay đợi: cách quyết bằng dữ liệu thay vì bằng cảm giác

Rất nhiều người ở trạng thái muốn học nhưng thấy chưa phải lúc — và ở trạng thái đó nhiều năm.

Đợi đôi khi là quyết định khôn ngoan. Đôi khi nó chỉ là trì hoãn có lý do nghe hợp lý. Ba câu hỏi dưới đây phân biệt hai thứ đó.

Ba câu hỏi phân biệt

Một: bạn đang đợi điều gì cụ thể? Nếu trả lời được — đợi đủ số năm kinh nghiệm, đợi tích luỹ đủ tiền, đợi con vào lớp một — thì đó là đợi có lý do. Nếu câu trả lời là đợi khi nào ổn hơn, đó là trì hoãn.

Two: điều đó xảy ra vào lúc nào? Nếu bạn nêu được một mốc thời gian, đó là kế hoạch. Nếu không nêu được, mốc đó có thể không bao giờ tới.

Ba: bạn sẽ làm gì trong thời gian chờ? Nếu có việc cụ thể — tích luỹ tiền, thi chứng chỉ ngoại ngữ, lấy kinh nghiệm — thì thời gian đó có ích. Nếu không có gì, một năm sau bạn ở đúng chỗ này.

Khi đợi là đúng

• Gia đình đang có việc lớn — con nhỏ, chuyển nhà, người thân đau ốm.
• Tài chính chưa vững — dừng giữa chừng vì tiền là tình huống tệ nhất.
• Công việc đang ở giai đoạn cao điểm kéo dài mà bạn không thể giảm tải.
• Bạn chưa đủ điều kiện dự tuyển và cần thời gian bổ sung.
• Bạn chưa rõ mục đích — hai năm là quãng dài để vừa học vừa nghĩ xem học làm gì.
• Ngành bạn nhắm tới yêu cầu kinh nghiệm mà bạn chưa có đủ.

Khi đợi chỉ là trì hoãn

• Đợi khi nào công việc bớt bận — nó sẽ không bớt.
• Đợi khi nào có nhiều thời gian hơn — thời gian không tự nhiều lên.
• Đợi khi nào thấy sẵn sàng — cảm giác sẵn sàng thường tới sau khi bắt đầu, không phải trước.
• Đợi vì sợ không theo nổi — hãy kiểm tra bằng cách thử một tháng tự học thay vì đoán.
• Đợi vì thấy mình lớn tuổi — người đi học muộn có lợi thế về động cơ và bối cảnh.

Cái giá của việc đợi

• Kỹ năng học tập mai một thêm — nhưng nó quay lại nhanh hơn bạn nghĩ.
• Học phí thường tăng theo thời gian.
• Hoàn cảnh có thể phức tạp hơn, không đơn giản hơn.
• Nếu bằng cấp là điều kiện cho vị trí bạn muốn, mỗi năm đợi là một năm chưa đủ điều kiện.
• Nhưng bắt đầu sai lúc rồi bỏ dở tốn hơn nhiều so với đợi một năm.

Dùng thời gian chờ cho hiệu quả

Nếu quyết định đợi, hãy đợi có việc:

• Tích luỹ tài chính theo một con số cụ thể bạn đã tính.
• Thi chứng chỉ ngoại ngữ — nhưng canh thời hạn hiệu lực.
• Xin xác nhận kinh nghiệm từ các nơi bạn đã làm.
• Xác minh yêu cầu với nơi bạn sẽ dùng bằng.
• So sánh vài chương trình bằng một bộ câu hỏi.
• Làm nóng kỹ năng đọc và viết — đọc vài bài trong ngành mỗi tuần.
• Đặt một mốc cụ thể — tháng nào, năm nào bạn sẽ nộp hồ sơ.

Một phép thử

• Dành một tháng tự học đúng số giờ chương trình yêu cầu, với một tài liệu bất kỳ trong ngành.
• Ghi lại bạn giữ được bao nhiêu buổi.
• Nếu giữ được, bạn sẵn sàng hơn bạn nghĩ.
• Nếu không giữ được, bạn vừa biết cần điều chỉnh gì — và đó là thông tin quý hơn việc đoán.
• Phép thử này rẻ và cho câu trả lời rõ hơn mọi cân nhắc trong đầu.

Một điều đáng nhớ

Khác biệt giữa đợi và trì hoãn nằm ở một chỗ duy nhất: bạn có ghi được ra một mốc thời gian và một danh sách việc phải làm từ nay tới mốc đó không.

Nếu có, đợi là kế hoạch. Nếu không, năm sau bạn sẽ đọc lại đúng bài viết này.

Câu hỏi thường gặp